Vergi Dışı kamu gelirleri nelerdir? Kısaca açıklayınız.
Yayımlanmış cevap
• Harçlar: Bazı kamu kuruluşlarının sundukları ticari ve sınai mahiyette olmayan hizmetlerden yararlananların yararlanma karşılığı ödedikleri bedele harç denir. Tapu, yargı, noter, pasaport ve konsolosluk, trafik harçları en önemli harç türleridir. Harcı ödeyen karşılığında özel bir fayda elde eder. Örneğin; üniversite harcı ödeyen, karşılığında üniversite eğitimi alarak bireysel (özel) bir fayda elde etmektedir. • Devletin sunmuş olduğu yarı kamusal mallar kısmen harçlarla finanse edilmektedir, örneğin üniversite eğitimi kısmen vergilerle kısmen de harçlarla finanse edilir. Tamamen bireysel faydanın söz konusu olduğu özel mallar piyasa ekonomisi içerisinde fiyatla finanse edilir. Faydasından kimsenin dışlanmadığı ve bir bireyin elde ettiği faydanın diğerlerinin faydasını azaltmadığı kamusal mallar ise tamamen vergilerle finanse edilir. Bir hizmetin tüketiminde toplumsal (ortak) bir fayda elde edilmekle beraber, bireysel (özel) fayda da söz konusu ise bu mal veya hizmetten elde edilen özel faydanın karşılığı olarak harç alınmaktadır. Örneğin, yargı hizmetinde toplumsal ortak fayda olduğu gibi yargı hizmetinin sonucunda bireye özgü bir fayda da ortaya çıkmaktadır. Harcın miktarının belirlenmesinde harç ile hizmetin maliyeti arasında genellikle bir ilişki kurulmaz. Diğer bir anlatımla hizmetin maliyeti harç miktarı belirlenirken çok fazla dikkate alınmaz. Bunun en önemli nedeni, maliyetin belirlenmesindeki güçlüktür. Harçların kamu finansmanında kullanılmasının bazı dezavantajları bulunmaktadır. Düşük gelirliler harçlar yüzünden kamu hizmetlerinin faydalarından dışlanabilir. Harcın tutarı hizmetin maliyetinin üzerinde ise maliyetin üzerindeki kısmın özel bir karşılığı olmadığı gerekçesiyle bu kısım vergiye dönüşür. • Parafiskal Gelirler: Sosyo-ekonomik alanda devlet müdahaleciliğinin artması nedeniyle artan kamu harcamalarını gerçekleştirmek üzere kurulan yarı kamu niteliğine haiz sosyal ve mesleki kuruluşlarca toplanan kamu gelirlerine parafiskal gelirler denir. Parafiskal gelirler zorunludur, parafiskal ödeme yapanlar karşılığında özel bir fayda elde eder. Parafiskal gelirler sosyal ve mesleki amaçlarla toplanır. Parafiskal gelirlerin en önemli avantajı, bir kamu hizmetinin bütçeye herhangi bir yük oluşturmaksızın yerine getirilmesidir. • Devletin Mülk ve Kamu Teşebbüsleri (Patrimuan) Gelirleri: Devlet sahip olduğu gayrimenkullerden, çeşitli kuruluşlardan (kamu teşebbüsleri) gelir elde etmektedir. Devletin mülk ve teşebbüs gelirlerine patrimuan gelirleri denir. Patrimuan kelime olarak miras, kalıt, mülk, gelir anlamlarına gelmektedir. Rekabet Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Türk Hava Yolları, T.C. Devlet Demiryolları vb. kuruluşların gelirleri patrimuan gelirlerine örnek gösterilebilir. • Para Basmak (Senyoraj): Devletin para basmadaki tekel gücünü kullanarak elde ettiği reel gelire senyoraj denir. Senyoraj ‘hükümranlık hakkı’ anlamına gelmektedir. Senyoraj teorik bir gelirdir ve bu yüzden hesaplanması zordur. Senyoraj olabilmesi için enflasyonun yüksek olması gerekir. Paranın değeri düştükçe satın alma gücü parayı elinde tutanlardan devlete geçecektir, bu şekilde elde edilen kamu geliri enflasyon vergisi olarak adlandırılır. • Borçlanma: Devletin geliri artırmasının bir diğer yolu, geçici bir kaynak olarak, kendi vatandaşlarından ya da yabancı ülkelerden borç para alınmasıdır. Devlet de kişiler ve firmalarda olduğu gibi borç alabilir. Devlete borç verme konusunda kişiler genellikle özgür iradeye sahiptirler. Devlet borçlanması genellikle sermaye (yatırım) harcamalarının finansmanı için kullanılır. Borçlanılan paranın verimli yatırımlarda kullanılması, borç verenlerin cari tüketimlerini ertelemelerini telafi etmek için bir zorunluluktur. • Bağış ve Yardımlar: Bağış ve yardımlar, kişi ve kuruluşlar tarafından kamuya yapılan gönüllü katkılardır. Bunlar genellikle özel programların finansmanı için kullanılır. Savaş zamanlarında birçok ülkede vatandaşlar, savaşın finansmanı için yardımda bulunmaya davet edilmiştir. Birçok ülkede bağış ve yardımların nispi önemi nüfus artışına ve yoğunluğuna paralel olarak azalmaya başlamıştır. Bir ülkeden diğerine yapılan yardımlar da ülke içi bağışlara oldukça benzerdir. Ancak bu yardımlar garantör devletlerin vatandaşlarının ödedikleri vergiler ile finanse edildiği için verginin gerçek bir alternatifi olarak görülmemektedir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?