Soru arşivi yükleniyor…
Sorular yükleniyor…
Sınav ve konu sorularıyla çalış. Cevabını kontrol et, zorlandığın soruları kaydet ve yeniden çöz.
354 sorunun metninde arama yapabilirsin.
Diğer 3 görselli soruları kendi sayfalarında çözebilirsin.
Kendi cevabını düşün, sonra yayımlanmış cevapla karşılaştır. Değerlendirmeyi sen yaparsın.
İlerleme yükleniyor…
Doğal trop kümesi adcılığının temel kategorileri, somut nesne, trop, küme, doğal nesne-kümesi ve doğal trop-kümesi kategorileridir
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Doğal trop kümesi adcılığında Nesne türü gösteren yüklem ve adlar, doğal küme adcılığında olduğu gibi, bu kuramda da doğal nesne kümelerini gösterir
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Doğal trop kümesi adcılığında her nitelik yüklemi ya da adı o niteliğin örnekleyenleri olan 1-li troplardan oluşan bir doğal trop-kümesi, her bağıntı yüklemi ya da adı o bağıntının örnekleyenleri olan çoklu troplardan oluşan bir doğal trop-kümesi gösterir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Metafizik Açıklama Aksiyomu (a) “A” bir somut nesne adı, “B” bir nitelik yüklemi ise, “A, B dir” önermesinin doğruluğunun metafizik açıklayıcısı, “A’nın taşıdığı bir trop B doğal trop-kümesi’nin öğesidir” önermesidir. (b) “A” bir nitelik adı, “B” bir nitelik yüklemi ise, “A, B dir” önermesinin doğruluğunun metafizik açıklayıcısı, “A doğal trop-kümesi, B doğal trop-kümesi’nin alt kümesidir” önermesidir. (c) “A” bir trop adı ise, “A, B dir” önermesinin doğruluğunun metafizik açıklayıcısı, “A tropu, B doğal trop-kümesi’nin öğesidir” önermesidir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Doğal Trop Kümesi Adcılığının Küme Adcılığı’na göre en önemli üstünlüğü, kaplamları aynı olan farklı özelliklere ilişkin güçlüğü önleyebiliyor olmasıdır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bu adcılık çeşidinin temel kategorileri, somut nesne, trop, küme ve doğal nesne-kümesi kategorileri, temel ontolojik ilişkileri ise dereceli trop-benzerliği ilişkileri’dir. Bunun dışında bu kuramda türetilmiş kategori olarak trop-benzerliği kümeleri kategorisi vardır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Trop-Benzerliği Kümesi Adcılığında Nesne türü gösteren yüklem ve adlar, Benzerlik Adcılığı’nda olduğu gibi, bu kuramda da birer benzerlik kümesini gösterirler. Bu durumda, örneğin, gerek “Ahmet bir insandır” gerekse “At omurgalıdır” gibi önermelerin metafizik açıklayıcıları Benzerlik Adcılığı’ndaki gibidir. Yani, “Ahmet bir insandır” önermesinin doğruluğunun metafizik açıklayıcısı, “Ahmet, tüm insanlardan oluşan benzerlik kümesinin öğesidir” önermesi, “At omurgalıdır” önermesinin metafizik açıklayıcısı ise, “Tüm atlardan oluşan benzerlik kümesinin, tüm omurgalılardan oluşan benzerlik kümesinin alt kümesidir” önermesidir. (Bu örneklerde “insan” ve “omurgalı” yüklemlerinin birer nesne-türü yüklemi, “At” adının da bir nesne-türü adı olduğunu anımsayalım.)
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Trop-Benzerliği Kümesi Adcılığı’nda, tümel olan bir özelliğin işlevini bu özelliğin örnekleyenlerinden oluşan bir trop-benzerliği kümesi görür. Buna göre her nitelik yüklemi ya da adı o niteliğin örnekleyenleri olan 1-li troplardan oluşan bir trop-benzerliği kümesi gösterir. Bu 1-li troplar niteliğin her bağıntı yüklemi ya da adı o bağıntının örnekleyenleri olan çoklu troplardan oluşan bir trop-benzerliği kümesi gösterir. Her trop adı ise bir tropu gösterir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Farklı benzerlik kuvveti derecesinden olan troplar arası temel trop-benzerliği ilişkileri vardır. En kuvvetli dereceden olan trop-benzerliği ilişkisi’ne Tam-Benzerlik İlişkisi, diğer derecelerden olanlarına da Tam-Olmayan Benzerlik İlişkileri diyoruz. Gerek tam gerek tam-olmayan benzerlik ilişkileri, troplar arasında yansımalı ve bakışımlı olan ikili ilişkilerdir. TamBenzerlik İlişkisi ayrıca geçişlidir. Tam-Olmayan Benzerlik İlişkileri ise genellikle geçişli değildir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Her benzerlik ilişkisi, Ünite 3, Benzerlik Adcılığı bölümünde görmüş olduğumuz benzerlik dairelerine koşut olarak troplardan oluşan benzerlik daireleri belirler. Belli bir dereceden bir benzerlik ilişkisinin belirlediği bir benzerlik dairesi, öğeleri ikişer ikişer birbirine benzer olan en büyük bir trop kümesi demektir. Söz konusu Benzerlik İlişkisi’nin birinci-dereceden, ikinci-dereceden veya üçüncü-dereceden olmasına bakarak, ilişkinin belirlediği benzerlik dairesine de sırasıyla birinci-dereceden trop-benzerliği kümesi, ikinci-dereceden trop-benzerliği kümesi ve üçüncü-dereceden trop-benzerliği kümesi diyoruz.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Gerçekçi Trop Kuramı’nın temel kategorileri, Somut Nesne, Küme, Trop, Trop Türü (Tümel Özellik) ve Nesne Türü kategorileridir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
İncelenecek kuramların ortak amacı, somut nesneyi yapısını oluşturan ontolojik olarak daha yalın olan bileşenlerden oluşan bir bütün olarak türetmektir. Bu çerçevede iki kuram çeşidini ele alıyoruz. Çıplak Taşıyıcılı Trop Kuramları denilen birinci çeşit kuramlarda, somut nesne, bir yandan çeşitli türden troplar, öbür yandan bu tropları taşımasına karşın kendisi her türlü özellikten yoksun bir şey olarak tasarlanan çıplak taşıyıcı [substratum] denilen şeyden türetilir. Dikkat edilirse, çıplak taşıyıcının özellikten yoksun olması, taşıdığı tropların bile onun özellikleri ol- maması demektir. Trop Demetti Kuramları denilen ikinci çeşit kuramlarda ise, somut nesne, biraradalık denilen bir ilişkinin veya bağıntının bir arada tuttuğu troplardan türetilir. Biz burada Nitelik Troplu Demet Kuramı ile Nitelik ve Bağıntı Troplu Demet Kuramları olarak adlandıracağımız iki çeşit trop demeti kuramını inceliyoruz.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Çıplak Taşıyıcılı Trop Kuramı’nın temel ontolojik kategorileri, Trop ve Çıplak Taşıyıcı, türetilmiş ontolojik kategorisi ise Somut Nesne kategorisidir. Bu kuramın temel ontolojik ilişkisi ise çıplak taşıyıcılar ve troplar arasındaki taşıma ilişkisidir. Bu durumda bir somut nesne, bir çıplak taşıyıcı tarafından taşınan troplardan oluşur. Ancak burada çıplak taşıyıcının bir tropu taşıması, bu tropun çıplak taşıyıcının bir tikel özelliği olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, ne çıplak taşıyıcı’nın kendisinin bir özelliği vardır, ne de kendisi bir özelliktir. Başka bir deyimle, bu kuramda, çıplak taşıyıcı ne bir troptur ne de taşıdığı troplar kendisinin özellikleridir; yani çıplak taşıyıcı, özellikten yoksun bir şey olarak tasarlanmıştır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
İlk bakışta bu görüşün sezgilerimize aykırı olduğu düşünülebilir. Çünkü sezgisel olarak, somut nesnenin kendisinin sahip olduğu özellikleri, dolayısıyla bu kuramda tropları, taşıdığını düşünürüz. Genel olarak çıplak taşıyıcı tasarımını benimseyen kuramlar, dolayısıyla da Çıplak Taşıyıcılı Trop Kuramı, bu kategorinin gerekliliğini şöyle savunurlar. Bir somut nesneye ilişkin olan tüm özellikler, bu kuramda troplar, bir şey tarafından taşınmalıdır. Ancak taşıyan şey ile taşınan troplar farklı ve ayrı şeylerdir. Dolayısıyla taşıyıcı, taşıdığı troplardan bağımsız olarak kavranabilen bir şey olmalıdır. Oysa somut nesne kendisine ilişkin olan troplardan bağımsız olarak kavranamaz. Bu durumda somut nesnenin kendisine ilişkin olan tropları taşıdığını yadsımamız gerekir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Örneğin somut bir nesne olan bir pembe tebeşiri ele alalım. Bu nesneye ilişkin olarak, belli bir pembeliktonu’nda-olma, 7 cm-uzunluğunda-olma, silindir-şeklin- de-olma, vb. troplardan söz edebiliriz. Bu durumda, yukarıdaki bağımsız olarak kavranma koşuluna göre, pembelik-tonu’nu taşıyan şey, pembe olmayan bir şey olmalıdır. Gene 7 cm-uzunluğunda-olma’yı taşıyan şey uzunluğu olmayan bir şey olmalıdır. Aynı şeyi söz konusu pembe tebeşirin tüm özellikleri için söyleyebiliriz. Oysa bir somut nesne olan pembe tebeşir tüm bu özelliklere sahip olup bu özelliklerden bağımsız olarak düşünülemez, dolayısıyla da bu özelliklerin (tropların) gerçek taşıyıcısı sayılamaz. İşte bu nedenle Çıplak Taşıyıcılı Trop Kuramı’na göre bir somut nesne, bir çıplak taşıyıcı ile onun taşıdığı troplardan oluşur.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Çıplak Taşıyıcılı Trop Kuramı özellikle deneyci felsefeciler tarafından eleştirilmiştir. Bu felsefecilere göre bir metafizik kuramın temel ontolojik kategorilerine ait şeyler deneyime konu olan şeyler olmalıdır. Oysa çıplak taşıyıcı hiçbir özelliğe sahip olmadığı için deneyime konu olamaz, dolayısıyla da çıplak taşıyıcı denilen bir ontolojik kategori olduğunu ileri sürmek anlamsızıdır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Nitelik Troplu Demet Kuramı’nın temel ontolojik kategorisi Trop kategorisi, temel ontolojik ilişkisi Biraradalık ilişkisi, türetilmiş ontolojik kategorisi ise Trop Demeti kategorisi olup, bu kategori Somut Nesne kategorisinin işlevini görür. Bu kuramda kabul edilen troplar, yalnız (hepsi 1-li trop olan) nitelik tropları, zaman tropları ve uzay troplarıdır. Çoklu troplar, yani bağıntı tropları bu kuramda yer almaz. Biraradalık ilişkisi ise troplar arasında bulunan ikili bir ilişkidir. İki trop arasındaki Biraradalık ilişkisinin bulunması, sezgisel olarak, bu iki tropun aynı bir yalın somut nesne tarafından taşınması demektir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Her somut nesne ait olduğu nesne türüne özgü, örneğin, Renk, Şekil, Ağırlık, Uzay, Zaman gibi fonksiyon biçiminde en üst türden bazı belirlenebilir özellikler taşır. Buna karşılık bu somut nesnelerden yalnız bazıları Kırmızılık, Dikdörtgen-şeklinde-olma, 5 kg-altındakiağırlığı, 10 m3-hacminden-az-olan-uzay-bölgesi, 24- saatten-kısa-zaman-süresi gibi fonksiyon biçiminde daha alt türden belirlenebilir özellikler taşır. Örneğin gözlemlenebilir saydam olmayan her cismin bir rengi olmasına karşın her cisim kırmızı değildir. A yeşil renkli bir cisim olsun. Bu durumda Renk (A) yeşil olmasına karşın Kırmızılık (A) var değildir. A cismi 3 kg ağırlığında ise, 5 kg-altındaki-ağırlık (A) 3 kg olur, ama A cisminin ağırlığı 6 kg ağır- lığında olsaydı, 5 kg-altındaki-ağırlık(A) var olmazdı. A cisminin t anında kapladığı U, uzay bölgesinin hacmi 8 m3 olsun. Buna göre 10 m3-hacminden-az-olanuzay-bölgesi (A) Ut. Buna karşılık A cisminin t anında kapladığı Ut uzay bölgesi 11 m3 hacminde olsaydı, 10 m3hacminden-az-olan-uzay-bölgesi (A) var olmazdı. Son olarak A cismi, süresi 15 saat olan t1 ile t2 zamanları arasında, kısaca [t1, t2] zaman aralığında, varlığını sürdüren bir nesne olsun. Buna göre 24-saatten-kısazaman-süresi (A) [t1, t2]. Buna karşılık bu zaman aralığının süresi 25 saat olsaydı, 24-saatten-kısa-zamansüresi (A) var olmazdı.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Uzay ve zaman troplarının belirlediği uzay-zaman bölgesinde her bir belirlenebiliri örnekleyen yalnız bir tek trop bulunabilmesi için, zaman tropunun süresi ve uzay tropunun uzanımı bölünemeyecek kadar küçük olmalıdır; yoksa somut nesne Uzay veya Zaman belirlenebilirini örnekleyen iki veya daha çok sayıda uzay veya zaman tropu taşıyacaktı. Dolayısıyla, söz konusu somut nesne (yalın somut nesne tanımı gereği) yalın olmayacaktı. Bölünemeyecek kadar küçük bir uzay-zaman bölgesinde ise aynı bir belirlenebiliri örnekleyen birden çok sayıda nitelik tropu bulunamaz. Böylece somut nesnenin yalın olma koşulu sağlanmış olur. Öte yandan söz konusu uzayzaman bölgesinde, nesne türüne özgü bir belirlenebiliri örnekleyen hiçbir trop bulunmadığı durumda, bu bölgede bir somut nesnenin bulunduğu söylenemez. Örneğin her somut nesnenin şekli olması gerekir. Dolayısıyla şekli olmayan bir somut nesne olamaz.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Öte yandan bu somut nesne Renk belirlenebilirinin yalnız bir tek örnekleyeni olan r tropunu, yani sözü geçen kırmızılık-renk-tonu’nu hem t1 hem de hemen sonraki t2 zamanında sürekli olarak taşır. Demek ki aynı bir nitelik tropu özdeşliğini yitirmeden farklı zamanlarda varolabilir veya başka bir deyişle aynı nitelik tropu farklı zaman tropları ile birarada bulunabilir. Nitekim r renk tropu bir yandan t1 zaman tropu öbür yandan t2 zaman tropu ile biraradadır. İki tropun bir arada olması ise, aynı bir yalın somut nesne tarafından taşınmalarına bağlıdır. İşte r ile t1 tropları, t1 zamanında u1 yerinde bulunan kırmızı boya beneğinden oluşan r + t1+ u1 yalın somut nesnesi tarafından taşınırlar. Gene r ile t2 tropları, t2 zamanında u2 yerinde bulunan kırmızı boya beneğinden oluşan r + t2 + u2 yalın somut nesnesi tarafından taşınırlar. Yukarıdaki devinen, dolayısıyla yalın olmayan, kırmızı boya beneğinden oluşan somut nesnenin, yani r + t1 + u1 + t2 + u2 toplamının, bu iki yalın somut nesnenin biraraya gelmesinden oluşan bileşik somut nesne olduğunu söyleyebiliriz. Nitekim r + t1 + u1 + t2 + u2 bileşik somut nesnesi, r + t1 + u1 yalın somut nesnesi ile r + t2 + u2 yalın somut nesnesinin toplamına eşittir. Bunu bir eşitlik olarak şöyle ifade edebiliriz: (1) r + tt1 + u1 + tt2 + u2 (r + tt1 + u1) + (r + tt2 + u2) Bu eşitliğin geçerliliği yukarıdaki Bileşenler Mantığı’nın ilk üç aksiyomuna dayanarak kanıtlanabilir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Nitelik ve Bağıntı Troplu Demet Kuramları, daha önce incelenen Nitelik Troplu Demet Kuramı’nın bir uzantısı sayılabilir. Bu yeni kuramın temel ontolojik kategorileri, hem nitelik hem bağıntı troplarını kapsayan Trop kategorisi ile nitelik ve bağıntı trop kümelerini kapsayan genel Küme kategorisidir. Türetilmiş kategorileri ise, somut nesnelerin işlevini gören Trop demeti kategorisi ile özellik türü işlevini gören Trop Kümesi kategorisi ve nesne türü işlevini gören Trop Demeti kümesidir. Bu kuramda bağıntı tropları (Somut Nesne kategorisi bulunmadığından ötürü), ancak troplar veya genel olarak trop bileşimleri arasında bulunan bağıntılar olduklarından ikinci-basamak veya daha yüksek basamak bağıntılardır. Dikkat edilirse yalnız nitelik tropları birinci-basamak tropu olabilir. Bu kuramda Somut Nesne kategorisinin işlevini, bütün Trop Demeti Kuramları’nda olduğu gibi, tropların biraradalığı yoluyla oluşan trop demetleri görür. Ancak daha önce incelenen Nitelik Troplu Demet Kuramı’nda Biraradalık ilkel temel bir ontolojik ilişki iken, bu kuramda her trop demetinde bu trop demetini oluşturan troplar arasında ayrı ayrı biraradalık bağıntı tropları bulunur. Ancak bütün bu farklı biraradalık bağıntı troplarında bir benzerlik bulunduğundan, bütün bu biraradalık tropları bir benzerlik kümesini oluşturur. Bu benzerlik kümesi de Biraradalık Bağıntısı’nın işlevini görür.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Ele alınan en-büyük trop demetinin bileşenleri olan nitelik tropu sayısı n olsun. Bu n tane troptan söz konusu trop demetini oluşturan tüm ikişer ikişer nitelik tropları arasında biraradalık bağıntı tropları ortaya çıkar. Demetin nitelik tropu sayısı 2 ise, 1 biraradalık bağıntı tropu, 3 ise, 3 biraradalık bağıntı tropu, 4 ise, 6 biraradalık bağıntı tropu, 5 ise, 10 biraradalık bağıntı tropu ve genel olarak, nitelik tropu sayısı n ise, (n (n - 1)) / 2 tane farklı biraradalık bağıntı tropu ortaya çıkar. Bu bağıntıların her biri, dışsal bağıntı sayıldığında bir ikinci-basamak troptur. Bu troplar da bir arada olmalı, yoksa başlangıçtaki n sayıda trop bir somut nesneyi, yani Trop Demeti Kuramları’nda bir en-büyük trop demetini, oluşturamazdı. Ancak ikincibasamak tropların biraradalığı üçüncü-basamak troplar oluşturur ve böylece bu süreç bizi kısır bir sonsuz gerilemeye götürür. Sonsuz gerilemeden kurtuluş, ikişer ikişer biraradalık bağıntılarının dışsal değil içsel sayılmasıdır. Bu durumda a ile b gibi iki trop arasında ß gibi içsel bir bağıntının bulunması bütünüyle a ile b’nin varlığına bağlı olacağından, a ile b’nin- ß-lığı yeni bir varlık sayılmaz. Dolayısıyla a ile b’nin ß -lığı tropu ile a ile b’nin ait olduğu trop demetinin öbür tropları arasında yeni biraradalık bağıntıları ortaya çıkmaz. Nitekim bazı Trop Demeti Kuramları’nda Biraradalık, en azından kimi durumlarda, içsel bağıntı sayıldığından, sonsuz gerilemeye yol açmaz.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Somut nesneyi oluşturan tüm troplar arasındaki bir biraradalık bağıntısı farklı somut nesneler için farklı sayıda olabilir. Bir somut nesnenin troplarının sayısı sonsuz olabileceğinden, bağıntının terim sayısı da sonsuz olabilir. Ayrıca şunu da belirtmek gerekir ki değişime uğrayan bir somut nesnenin toplam trop sayısı değişebilir, o zaman da bağıntı- nın terim sayısı da değişmiş olur. Simons bu türlü bir bağıntıya şu iki eleştiride bulunuyor. (a) Böyle bir bağıntının troplar demetinin herhangi bir bağıntı ile bir araya getirildiğini belirtmekten başka bir işlevi yoktur. Böylece tropların nasıl bir araya geldiğini hiç de açıklamış olmaz.(b) Böyle bir bağıntı olumsal biraradalık ile zorunlu biraradalığı birbirinden ayırt edemez.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Simons’a göre bir somut nesnenin özsel özellikleri arasındaki biraradalık içsel bir bağıntıdır. Simons bir somut nesnenin birbiri ile içsel biraradalık bağıntısı ile bağlanmış olan tüm özsel troplarının demetine somut nesnenin çekirdeği diyor. Bu çekirdek somut nesnenin çıplak taşıyıcısı işlevindedir. Nitekim somut nesnenin tüm ilineksel troplarını çekirdek taşır. (Çekirdek tıpkı ilineksel tropları taşıyan bir çıplak taşıyıcı işlevini görür.) Böylece, durmadan gerilemeye yol açmadan, iki ilineksel trop arasında ikili biraradalık bağıntısının bulunması, her iki tropun aynı bir çekirdek tarafından taşınması ile tanımlanabilir. Simons bu kurama Çekirdek Kuramı adını veriyor. Bu kuram somut nesnenin devinim ve değişimini olanaklı kılıyor. Devinim (yer değiştirme) özsel tropların farklı zamanlarda farklı konumları olmasına, değişim ise aynı çekirdeğin farklı zamanlarda farklı ilineksel tropları taşımasına dayanıyor.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
a ile b bir arada olan iki trop olduğunda, a ile b’nin var olması, a ile b’nin biraradalığını zorunlu olarak gerektirmemekle birlikte, Fizik yasaları uyarınca gerektirir. Denkel’in temel savı troplar arasındaki biraradalık bağıntılarının hep sınırlandırılmış-içsel olduğudur. Böylece Denkel biraradalığın dışsal bağıntı olmadığını ve dolayısıyla Simons’un söz ettiği durmadan gerilemeye yol açmadığını öne sürmüş oluyor.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?