Kısa cevap · Soru 226
"Geçen gün gittiğim kuaför saçlarımı berbat kesti, Eskişehir'de iyi bir kuaför yok" örneği hangi safsata türüne girer?
Yayımlanmış cevap
Bütünleme Safsatası
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Soru arşivi yükleniyor…
Soru arşivi yükleniyor…
Sorular yükleniyor…
Sınav ve konu sorularıyla çalış. Cevabını kontrol et, zorlandığın soruları kaydet ve yeniden çöz.
307 sorunun metninde arama yapabilirsin.
Kendi cevabını düşün, sonra yayımlanmış cevapla karşılaştır. Değerlendirmeyi sen yaparsın.
İlerleme yükleniyor…
Bütünleme Safsatası
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Sen de Safsatası
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Yanlış İkilem
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Öncesinde Safsatası
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Korkuya Başvurmak
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Geleneğe Başvurma Safsatası
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Kumarbaz Safsatası
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Görecelik Safsatası
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Alternatif tasım, ayrık tasım gibidir. Fakat alternatif tasımın öncüllerinden biri tekil evetleme önermesidir. Yani bileşenlerden sadece ve sadece biri doğrudur. Bu nedenle, bir alternatif tasımda ikinci öncül tekil evetleme önermesinin bileşenlerinden birini evetlediğinde diğer(ler)i değillenmiş olur; birini değillediğinde diğer(ler)i evetlenmiş olur ve diğer bileşen(ler)in değillemesi veya evetlenmesi sonuç olarak çıkarılır. Örnek 1: Sen ya çay içmek istiyorsun ya da kahve (ikisini birlikte değil). Kahve içmek istiyorsun. Öyleyse, çay içmek istemiyorsun. Bu çıkarımdaki ya ...ya da ...’’ eklemini tikel evetleme eklemi olarak yorumla- saydık bu sonucu çıkaramayız. Çünkü bir insan hem çay hem de kahve içmek isteyebilir. Tekil evetleme eklemi olarak yorumladığımızda ise sonuç geçerli olarak çıkar. Örnek 2: Bu helikopterin düşmesi ya sahiden bir kaza ya da bir sabotaj (ikisi birlikte değil). Elimizdeki bulgular, sabotaj ihtimalini güçlendiriyor. Öyleyse, helikopterin düşmesi bir kaza olmayabilir. Örnek 3: Ya hayatımı kendim planlayacağım ya da başkasının benim hayatımı planlamasına fırsat vereceğim (ikisi birlikte değil). Hayatımı kendim planlayacağım. Öyleyse, başkasının benim hayatımı planlamasına fırsat vermeyeceğim.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
İkilemler geçerli çıkarımlar olduğundan öncülleri doğru kabul edince sonucu da doğru kabul etmek gerekir. Dolayısıyla ikilemlere karşı çıkmak için öncüllerden en az birinin doğru olmadığını göstermek gerekir. Öncüller de bir tikel evetleme iki de koşul önermesinden oluşur. Tikel evetleme önermesini çürütmeye ikilemin boynuzları arasından kaçma yolu, koşul önermelerini çürütmeye de ikilemi boynuzlarından yakalama yolu denir. (1) Boynuzlar arasından kaçma yolu. İkilemdeki öncüllerden tikel evetleme önermesi, mevcut seçenekleri sunduğunu, başka seçenek olmadığını ima eder. Tikel evetleme önermesi üçüncü halin imkansızlığını gösteren A v ->A gibi bir önerme değilse, genellikle bir üçüncü hal mevcut olabilir. Örneğin, İstanbul’a ya uçakla ya da otobüsle gideceksin. Uçakla gidersen çok para ödeyeceksin. Otobüsle gidersen geç kalırsın. Dolayısıyla ya çok para ödeyeceksin ya da geç kalacaksın. Bu ikileme itiraz etmenin birkaç yolundan biri, tikel evetleme önermesine itiraz etmektir. Buna da İstanbul’a gitmenin başka yollarının olduğunu göstererek itiraz edebiliriz. Örneğin, araştırdık tren yolu ile gidebileceğimizi gördük. O zaman, sadece iki değil, en azından üçüncü bir seçenek olduğunu ileri süreriz ve sonuçları olumsuz iki seçenekten birini seçmek zorunda olmadığımızı söyleriz. (2) Boynuzlarından tutma yolu: İkilemlere boynuzlu tasım da denir. Koşul önermeleri ikilemin boynuzlarını oluşturur. İkilemlerden koşul önermelerini çürüterek kurtulma yoluna da ikilemi boynuzlarından tutma yolu denir. Bu da önbileşenin olmasının artbileşenin olmasını gerektirmediğini göstermek demektir. Yukarıdaki örnekte örneğin, Uçakla gidersen çok para ödersin öncülüne erken rezervasyon yaptırılırsa çok para ödenmeyebileceğini söyleyerek itiraz edebiliriz. Yine otobüsle gitmenin gecikmeye ya da fazla gecikmeye neden olmayacağı da gösterilebilir. İkilemlerden kurtulmanın bir üçüncü yolu daha vardır. Buna da karşı ikilem oluşturma yolu denir. (3) Karşı ikilem oluşturma: İkilemler genellikle bardağın boş tarafını gösterir. Bardağın dolu tarafını gösteren bir ikilem kurabiliriz. Bunun klasik örneğin, oğlunu politikaya girmemesi için ikna etmeye çalışan anne ile annesini ikna etmeye çalışan oğlun ikilemleridir. Anne oğlunu, politikaya girmemesi için şöyle bir ikilemle ikna etmeye çalışır: Politikada ya doğruyu söyleyeceksin ya da yalan söyleyeceksin. Doğru söylersen insanların nefretini kazanacaksın. Yalan söylersen tanrıların nefretini kazanacaksın. Öyleyse, ya insanların nefretini kazanacaksın ya da tanrıların. Oğul da annesini politikaya girmesinin yararlı olacağına şöyle bir karşı ikilemle ikna etmeye çalışır: Politikada ya doğruyu söyleyeceğim ya da yalan söyleyeceğim. Doğruyu söylersem tanrıların sevgisini kazanacağım. Yalan söylersem insanların sevgisini kazanacağım. Öyleyse, ya tanrıların sevgisini kazanacağım ya da ya da insanların.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Öncüllerden biri koşul önermesidir. Diğer öncül, koşul önermesinin artbileşenini (önbileşen için zorunlu koşulu) değiller ve koşul önermesinin önbileşeninin değillemesi (B için yeterli koşulun olmadığı) sonuç olarak çıkarılır. Genel biçimi: A —> B Örnek 1: Ali bir aslan ise Ali dört ayaklıdır. Ali dört ayaklı değildir. Öyleyse, Ali bir aslan değildir. Örnek 2: Ateş varsa oksijen de vardır. Oksijen yok. Öyleyse ateş de yok. Örnek 3: Çok kar yağarsa uçak seferleri iptal edilecek. Uçak seferleri iptal edilmedi. Öyleyse çok kar yağmadı.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Hipotetik tasımdır. Hipotetik denmesinin nedeni, koşul önermelerine hipotetik önermeler de denmesidir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Ayrık Tasım (Disjunctive Syllogism)
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
İkilemlerden koşul önermelerini çürüterek kurtulma ya da ikilemi boynuzlarından tutma anlamına gelir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
• Modus Ponens • Modus Tollens • Koşullu Tasım • Ayrık Tasım • Alternatif Tasım • Yapıcı İkilem • Yıkıcı İkilem
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Tikel evetleme ekleminin Türkçedeki tipik karşılığı “veya”dır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Modus Tollens (Değilleyen Kip), Modus Tollens türü çıkarımlarda, ikinci öncül koşul önermesinin art bileşenini değiller, ön bileşen sonuç olarak çıkarılır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Koşullu önermelerle kurulan çıkarımlardan biri, belki en çok kullanılanı modus Ponens olarak bilinen çıkarım kalıbıdır. Bu çıkarımda öncüllerden biri koşul önermesidir. Diğer öncül de koşul önermesinin önbileşenini evetler, yani yeter koşulun yerine geldiğini iddia eder. Koşul önermesinin artbileşeni (koşul önermesinin zorunlu koşulu) sonuç olarak çıkarılır. Ana yapısı şöyledir. A ^ B (Öncül) A (Öncül) Öyleyse, B (Sonuç) Burada, A’nın veya B’nin tek bir önerme olması gerekmez. Onların yerine durumun karmaşıklığına göre birden çok önerme konabilir. Örneğin, A yerine p A q’’; B yerine r A S’’ önermelerini koyabiliriz. Böyle yaparsak şu önermelerle bir modus ponens kuralının bir örneği olan bir çıkarım elde ederiz: (p A q) ^ (r A s) (p A q) Öyleyse, r A s Örnek 1: Yağmur yağıyor ise yerler ıslanır. Yağmur yağıyor. Öyleyse, yerler ıslanacak. Örnek 2: Bu çıkarım modus ponens formunda ise bu çıkarım geçerlidir. Bu çıkarım modus ponens formundadır. Öyleyse bu çıkarım geçerlidir. Modus ponens tipi çıkarımlar, günlük yaşamda çok kullanılır. Koşul önermesi, önbileşende belirtilen koşul yerine geldiğinde artbileşende belirtilen durumun ortaya çıkacağı ifade edilir. Eğer önbileşenin iddia ettiği durumun ortaya çıktığını gösterirsek, artbileşende belirtilen durumun ortaya çıkmış olabileceğini ya da çıkacağını söyleyebiliriz. Diyelim ki trafik kanunu Hız limitini aşan sürücüye 62 lira para cezası ile cezalandırılır. diyor. Bunu şöyle okuyabiliriz. Bir sürücü 90 kilometreden hızlı giderse 62 lira para cezası ile cezalandırılır. Varsayalım ki radar, Ali’nin hız limitini aştığını tespit etti. O zaman. Öncül olarak şunu ekleyebiliriz. Ali hız limitini aştı. İki önermeden şu önermeyi çıkarabiliriz. Ali 62 lira para cezası ile cezalandırılacak. Örnek 3: Bir sürücü hız limitini aşar ve radar onu tespit eder ise polis ona 1120 para cezası yazar. a sürücüsü hız limitini aştı ve radar onu tespit etti. Öyleyse, polis a sürücüsüne td20 para cezası yazacak.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
• Modus Ponens • Modus Tollens • Koşullu Tasım • Ayrık Tasım • Alternatif Tasım • Yapıcı İkilem • Yıkıcı İkilem
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
İnsanların akıl yürütmelerinde koşul önermelerinin önemli bir yeri vardır. Bir koşul önermesi, belirli bir şeyin olması (örneğin, yağmurun yağması) hâlinde bir başka şeyin olacağını veya olması (örneğin, yerlerin ıslanması) gerektiğini ifade eder. Günlük yaşamımızda bir şey olunca bir başka şeyin olduğunu gözleriz. Örneğin, şimşek çakmasının ardından gök gürlemesinin geldiğini birçok kez tecrübe etmişizdir. Tekrar eden bu tecrübelerin belirli bir aşamasında ikisi arasındaki ilişkiyi Şimşek çakarsa gök gürler, önermesi ile ifade ederiz. Şimşeğin çakışını gördükten sonra, gök gürlemesini bekleriz. Bilimlerin amacı da inceledikleri olgular alanında bir olay grubu ile bir başka olay grubu arasındaki ilişkileri keşfetmektir. Bilimsel araştırmaların amacı, tümel veya istatistiksel yasalar keşfetmektir. Tümel önermeler aslında koşul önermeleridir. Örneğin, Bütün insanlar ölümlüdür. demek, bir şey insan ise o şey ölümlüdür demektir. Bütün metaller ısıtılınca genleşir önermesi de Bir şey metal ve ısıtılmışsa ve o şey genleşir. demektir. Bir koşul önermesinde, örneğin A ise B önermesinde A ön bileşen, B de art bileşendir. Ön bileşen, art bileşenin olduğunu iddia ettiği şey için yeterli koşulu ifade eder. A’nın olmasının B’nin olması için yeterli koşul olduğunu, yani ne zaman A olsa B’nin de olduğunu iddia eder. Bunu çeşitli biçimlerde ifade edebiliriz. Örneğin; B olur, yeter ki A olsun. A olması koşuluyla / halinde B. A olur, ancak B olursa. aynı anlama gelir. Eğer koşul önermemiz doğruysa yeterli koşulun olmasından gerekli koşulun olduğu sonucunu çıkarabiliriz. Koşul önermesinin art bileşeni, önbileşenin zorunlu ya da gerekli koşulunu ifade eder. A ise B önermesi, A’nın olması halinde B’nin de olmasının zorunlu olduğunu ileri sürer. Bunu B’siz A olmaz. veya B, A’nın olmazsa olmaz koşuludur. veya A’nın olması için B’nin olması şarttır. Veya A için B gereklidir. diye de ifade edebiliriz. Fakat B’nin olmasının birçok yeterli koşulu olabilir. Örneğin, yerlerin ıslanması için yağmurun yağması, yeterli koşullardan sadece biridir. Belediyenin arazözünün sulaması veya su borularının patlaması da yerlerin ıslanması için başka yeterli koşulları oluşturur. Dolayısıyla A ise B önermesi doğruysa B’nin olmasından A’nın olduğu sonucunu çıkaramayız.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Hipotetik tasımda her iki öncül ve sonuç koşul önermeleridir. (Hipotetik denmesinin nedeni, koşul önermelerine hipotetik önermeler de denmesidir.) Genel yapısı şöyledir: A —> B B —> C A —> C Örnek 1: SGK ilaçlarda katkı payını artırırsa bazı kanser hastaları katkı payını ödeyemeyecek. Bazı kanser hastaları katkı payını ödeyemezse ilaçlarını alamayacaklar ve ölecekler. Öyleyse, SGK ilaçlarda katkı payını artırırsa bazı kanser hastaları ilaçlarını alamayacaklar ve ölecekler. Örnek 2: Parti içi çekişmeler devam ederse, iktidara gelemeyiz. İktidara gelemezsek, partiden kopmalar olur. Öyleyse, parti içi çekişmeler devam ederse partiden kopmalar olur. Örnek 3: Suriye’de rejim değişmezse, Arap ülkeleri ile Türkiye arasında bir Şii kuşak oluşacak. Arap ülkeleri ile Türkiye arasında bir Şii kuşak oluşursa, Türkiye’nin Ortadoğu’da etkisi zayıflayacak. Öyleyse, Suriye’de rejim değişmezse, Türkiye’nin ortadoğu’da etkisi zayıflayacak.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Tikel evetleme önermesi bileşenlerden en az birinin doğru olduğunu iddia eder. Fakat diğer bileşenin ya da bileşenlerin de doğru olabileceği iddiasını da içerir. Dolayısıyla bir tikel evetleme önermesi bileşenlerinden hiçbiri doğru olmazsa yanlıştır. Tikel evetleme ekleminin Türkçedeki tipik karşılığı veya’’dır. Tekil evetleme önermeleri de tikel evetleme önermeleri gibi, bileşenlerden en az birinin doğru olduğunu iddia eder. Fakat tikel evetleme önermeleri bileşenlerden her ikisinin de doğru olma ihtimalini dışta bırakmazken, tekil evetleme önermeleri bileşenlerden en çok birinin doğru olabileceği iddiasını da içerir. Başka deyişle, tikel evetleme önermesi bileşenlerden en az birinin doğru olduğunu iddia ettiği halde, tekil evetleme önermesi, bileşenlerden en az ve en çok -yani sadece ve sadece- birisinin doğru olduğunu iddia eder. Dolayısıyla bir tekil evetleme önermesi bileşenlerinden ikisi de yanlış veya ikisi de doğru ise yanlıştır. Tekil evetleme ekleminin Türkçedeki tipik karşılığı ya ... ya da ...’’ eklemidir. Fakat bağlama göre gerek veya gerekse ya ... ya da ... eklemleri tikel evetleme olarak da tekil evetleme olarak da yorumlanabilir. Örneğin, Okulun bahçesi kare veya dikdörtgen şeklindedir. dediğimizde, bir şekil hem kare hem dikdörtgen şeklinde olamayacağından bunu tekil evetleme önermesi şeklinde yorumlamak doğru olur. Fakat bu eklemler, tekil evetleme eklemi anlamında kullanıldığında yanına parantez içinde ikisi birlikte değil ifadesini eklemek anlamı netleştirin.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Tikel evetleme önermesini çürütmeye ikilemin boynuzları arasından kaçma yolu denir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Ayrık tasımda öncüllerden biri tikel evetleme önermesidir. Diğer öncül ise tikel evetleme önermesinin bileşenlerinden birinin yanlış olduğunu iddia eder. Yani bileşenlerden birini eler ve tikel evetleme önermesinin diğer bileşenin doğru olduğu sonucu çıkarılır. Örnek 1: Ahmet’in arabasını ya Mustafa ya da Mehmet çalmıştır. Mustafa çalmamış. Öyleyse, Ahmet’in arabasını Mehmet çalmıştır. Genel yapısı şöyledir: A v B A v B -A -B A B A A. Bu çıkarım biçiminde bileşenlerden birinin doğru olmasından diğerinin yanlış olduğu sonucu çıkmaz. Çünkü tikel evetleme önermesi en az bir bileşenin doğru olduğunu iddia ediyor. Dolayısıyla ikisi de doğru olabilir. Tikel evetleme önermelerinin bileşen sayısı ikiden fazla olabilir. Yukarıdaki örnekteki tikel evetleme önermesi Ahmet’in arabasını ya Mustafa ya Mehmet ya da Hasan çalmıştır. da olabilirdi. O ikinci öncül Mustafa ihtimalini elediğinden sonuç olarak Ya Mehmet ya da Hasan çalmıştır önermesi çıkarılırdı. Örnek 2: Fikret ya teist ya deist ya ateist ya da agnostiktir. Fikret ateist değildir. Öyleyse, Fikret ya teist ya deist ya da agnostiktir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Artbileşenin evetlenmesi yanıltmacasında ikinci öncül koşul önermesinin artbileşenini evetler, sonuç olarak da önbileşenin evetlenmesi çıkarılır. Bu yanıltmacanın genel yapısı şöyledir: Aşağıdaki örnekte, bu çıkarım kalıbının örneklerinin geçerli olmadığı açıkça görülür. Örnek 1: Ateş var ise oksijen de vardır. Oksijen var. Öyleyse ateş var. Bu çıkarımda öncüller doğru, fakat sonuç yanlış olabilir. Bunun nedeni, bir koşul önermesinde artbileşenin yeterli koşulu değil, gerekli koşulu oluşturmasıdır. Oksijenin varlığı ateş için gereklidir, fakat yeterli değildir. Yeterli olmayınca artbileşenin olduğunu söylediği durum gerçekleşmişse önbileşenin olduğunu ileri sürdüğü durum gerçekleşmiş olabilir de olmayabilir de. Örnek 2: Deprem olursa insanlar ölür. İnsanlar öldü. Öyleyse deprem oldu. Bu çıkarımda öncüller doğru sonuç yanlış olabilir. Zorunlu koşulun olmasından yeterli koşulun olduğu sonucunu çıkaramayız. Örnek 3: Bu çiçek güneş görmezse yaprakları sararır. Bu çiçeğin yaprakları sarardı. Öyleyse bu çiçek güneş görmedi. Bu çıkarım geçersizdir. Çünkü çiçeğin yapraklarının sararmasının güneş görmeme dışında daha birçok nedeni olabilir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?