Soru arşivi yükleniyor…
Sorular yükleniyor…
Sınav ve konu sorularıyla çalış. Cevabını kontrol et, zorlandığın soruları kaydet ve yeniden çöz.
397 sorunun metninde arama yapabilirsin.
Diğer 3 görselli soruları kendi sayfalarında çözebilirsin.
Kendi cevabını düşün, sonra yayımlanmış cevapla karşılaştır. Değerlendirmeyi sen yaparsın.
İlerleme yükleniyor…
Marx ve Engels’e göre, tinsellik/ruhsallık dediğimiz şey, madde tözünün belli bir evrim süreci geçirmesi sonucunda varoluş kazanır, varoluşundan sonra maddesel töze indirgenemez ama varlığını kesinlikle ona borçludur. Bir başka deyişle tinsellik maddi temeller üzerinde varlık kazanır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Doğa diyalektik yasalara göre işleyen bir evrimleşme süreci içindedir. Marx ve Engels, her şeyin diyalektik yasalara uygun olarak işlediği konusunda Hegel ile uyuşurlar. Bu nedenle diyalektik kavramını alarak tüm evren içeriklerine uygulamışlardır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Doğa diyalektik yasalara göre işleyen bir evrimleşme süreci içindedir. Marx ve Engels, her şeyin diyalektik yasalara uygun olarak işlediği konusunda Hegel ile uyuşurlar. Bu nedenle diyalektik kavramını alarak tüm evren içeriklerine uygulamışlardır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Doğanın ve toplumun diyalektik bir süreç olarak gelişimi düşüncesi Marx ve Engels’in maddeciliğinde özsel bir noktadır. Bu nedenle bu maddecilik kendini öteki maddeciliklerden ayırmak üzere diyalektik maddecilik olarak ayrımlaştırır
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Buna göre Marx, ilk tarihsel olgunun insanın gereksinimlerini giderebilmek için gerekli araçların üretilmesi olduğunu söyler. Ama belirtildiği gibi bu durum yeni gereksinimlere, bunlar üretim araçlarında bir gelişmeye, bu da yeni toplumsal ilişki biçimlerine yol açar. Şu hâlde tarihin ilk nüvesi, sözü edilen bu ilk tarihsel olgudur yani üretim araçlarının ilk üretilişi olgusudur.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bir toplumdaki üretim ilişkilerinin toplamı, o toplumun ekonomik yapısını oluşturur. Ekonomik yaşam da toplumsal alt yapıyı oluşturur. Üretim ilişkileri terimi mülkiyet ilişkilerine de göndermede bulunur. Mülkiyet ilişkileri üretim ilişkilerinin hukuksal anlatımından başka bir şey değildir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Engels, öncelikle şunu belirtir: Doğada hiçbir şey değişmez ve durağan değildir, tersine her şey devinim, değişim ve gelişim içindedir. Özellikle doğada üç etmen iş başındadır. Birincisi çoğalma ve ayrımlaşma yoluyla bitki ve hayvan bedenlerinin gelişimini sağlayan hücrelerin bulunması ikinci olarak enerjinin dönüşümü yasası ve üçüncü olarak Darwin’in evrim kuramına uygun olarak evrimleşme sürecinin varlığıdır (Copleston, 1998: 79).
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Marx ve Engels, tarihin başlangıçlarında insanlığın ilkel komünal bir evresinin yaşandığını öne sürerler. Bu dönemde henüz özel mülkiyetin ortaya çıkmadığını, hiçbir sınıf ayrımının bulunmadığını, toprağın bireylere değil kabileye ait olduğunu ve ortaklaşa işlendiğini dile getirmişlerdir. Ancak zaman içinde özel mülkiyet belirdikten sonra çok geçmeden bunu toplumun ekonomik sınıra bölünmesi izlemiştir. Kuşkusuz uygar toplumdaki sınıf ayrılıkları çok daha karmaşık bir yapı göstermektedir. Ayrıca kendi ahlak kavramlarını da dayatmaya çalışır. İlkel komünal toplum biçiminden sonra tarih sahnesinde yerini alan toplum biçimi köleci toplum olarak nitelenen ilkçağ Grek ve Roma toplum biçimlerini anlatır. Köleler ile özgür insanlar ya da efendiler arasındaki sınıf karşıtlığı ile nitelenen bu toplum biçiminde ekonomik sistem kölelerin emeği üzerinde şekillenmektedir. Feodal toplumdaki örgütlenme senyör beyler ve serşer ayrımlaşmasına indirgenemeyecek denli karmaşık bir yapıya ulaşmıştı, ne var ki Marx tarihsel dönemlerin sınıfsal yapısını genelde bir dikotomi (ikili bir sınıflaşma) biçiminde ele aldığı için aynı yapıyı feodal sistemi izleyen kapitalist toplum yapısı için de uygulama yoluna gitti. Bu toplum yapısında anamalı (kapital) elinde tutan işverenler ile onların karşısında emeğini pazarlayan işçi sınıfı yer alır. Bir başka deyişle burjuva sınıfı ve proletarya.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Marx’a göre ürünün değeri, ürünün üretiminde harcanan değerin miktarıyla ölçülür. Ürün emeğin karşılık geldiğinden daha yüksek değere satıldığında bir artı-değer oluşur. Artı değerin varlığı kapitalist sistemde çelişkiyi derinleştirir. Bu nedenle, Marx, sömürünün kapitalist sistemde orada burada tek tük rastlanan bir olgu değil, her yerde ve daima karşımıza çıkan yaygın bir olgu olduğunu öne sürer. Kapitalist patronu lanetlemek yerine, işçilerin bilinçli ve güçlü bir grup olarak örgütlenmeleri gerektiğini öne sürer. Kapitalist düzen emeğin yabancılaşmasına şahit olur.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Marx, sınıf mücadelesinin üç karakteristiği olduğunu belirtir: Birincisi kapitalizmde işçilerinin durumu giderek daha da kötüleşecek, fakirler daha da fakirleşecek, sayıları daha da artacak, buna karşılık zengin daha da zenginleşecek, bu durum kitleler üretim araçlarını ele geçirinceye dek sürecek. Tarihsel bir olgu ki Marx bundan daha yanılgılı bir duruma düşemezdi. Çünkü yüksek derecede gelişmiş kapitalist ekonomilerde işçilerin koşullarının dramatik bir biçimde gelişmiş olduğu açık bir gerçektir. Yine üretim araçları bir avuç kişinin elinde kaldığı sürece, Marx’a göre, çelişki çözülünceye kadar sınıf mücadelesi amansız bir biçimde devam edecek, bu arada, işçilerin yaşamı, Marx’ın emeğin yabancılaşması biçiminde adlandırdığı şey tarafından korkunç biçimde robotlaştırılacak.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Marx’a göre, ‹deler-düşünceler maddi düzenin başlıca bir yansımasıdır. Marx idelere sınırlı bir rol ya da işlev yükledi: ‹deler ekonomik gerçeklikle hiçbir ilişkileri yoksa özellikle yarasızdırlar. Ona göre ideler tarihin yönünü belirleyemez. Bu nedenle Marx, kapitalizme ilişkin kendi düşüncelerinin etik bir kınama getiremeyeceğini düşündü ve yine bu nedenle kapitalizm ya zayıflıktır ya da insan çılgınlığıdır diyemedi toplumun devinim yasasının bir sonucu olduğunu düşündü. Sonunda, bir bilim insanı olarak devinim yasalarından soyutlanan nesnel gerçeklikle düşüncesini sınırlamış bir biçimde çözümlemesini ileriye doğru taşıdığını dile getirdi (Stumpf, 1994: 417).
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham’ın ilk yapıtı 1776’da Hükumet Üzerine Bir Fragman adı ile yayımlandı. 1802’de Dumont Traittés de législation de M. Jérémie Bentham başlıklı bir yapıt yayımladı. Özellikle 1808 yılından başlayarak James Mill onun izleyicisi öğretilerinin yayıcısı oldu. Bunun sonucu olarak James Mill 1812 de kimi yazılarının bir uyarlaması olarak Kanıt Gerekçesi görüşüne Giriş başlıklı bir yapıt yayımladı. Daha sonra James’ Mill’ın çalışmasını da içeren Yargı Kanıtının Gerekçesi beş cilt halinde J.S. Mill tarafından 1827 de yayımlandı. Parlamento Reformu Üzerine Sorular ve Yanıtlar 1817 de çıktı. Aynı yıl Kamunun Bilgilendirilmesi üzerine Yazılar çıktı. 1819 da Açıklamalarla Köktenci Reform Tasarısı başlıklı bir yazısı, 1823’te de Bir Anayasa Düzenlemesinin Kılavuz İlkeleri başlıklı çalışması yayımlandı. Bu yapıtın tüm ciltleri toplu olarak ölümünden sonra 1841 de yayımlanmıştır. Eğitim Üzerine (Chrestomathia) 1816’da çıkmıştır. Eylem Tarzları Tablosu, 1817’de James Mill tarafından düzenlenerek yayımlanmıştır. Görev Ahlakı ya da Ahlak bilimi ise ölümünden sonra 1834’te yayımlanmıştır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham hazcılık temeli üzerinde bir etik öğreti geliştirmiştir. İlkçağda Epiküros tarafından öne sürülen, 18. yüzyılda Fransada Helvetius, İngiltere’de Hartley ve Tucker tarafından ele alınan bu yaklaşıma Bentham, yeni ve unutulmayacak bir anlatım kazandırmıştır: Bentham, Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş adlı temel yapıtına şu klasikleşmiş sözleriyle başlar: Doğa insanlığı iki üstün efendinin denetimi altına yerleştirdi.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham’a göre başarının birincil koşulu bilimsellik olduğu için etiği ve politikayı da bilimsel bakımdan doğrulanabilir disiplinler hâline getirmeye çalışmıştır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham için her alandaki başarının birincil koşulu bilimsel olmaktan geçiyordu. Bu nedenle etiği ve politikayı da bilimsel olarak doğrulanabilir disiplinler hâline getirmeye çalışmış, bunun için değerlendirme ölçütlerini, niceliksel ölçütler olarak formüle etmek gerektiğine inanmıştır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham, bu genel yarar ilkesini gerçekleştirebilmek için hazcı hesaplama (hedonic calculus) denilen, hazları ve acıları ölçümleme yolunu önermiştir. Bir eylemin doğurduğu haz ya da mutluluk, yoğunluk, süreklilik, akrabalık, kesinlik, verimlilik, arılık ve uzam (etkilenen kişilerin sayısı) etkenleri bakımından analiz edilecektir. Bunların optimal bileşkesini ortaya koyan eylem öteki almaşıklara göre seçilmesi gereken eylem olarak öne çıkar. Bu da bizi hazcı ütilitarianizme götürür.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bir topluluğun ortak ilgileri ya da yararları bakımından onların mutluluğunu artıran eylemleri ahlaksal olarak değerlendirmek, buna karşılık mutluluğu azaltan, bir başka deyişle acıyı ya da mutsuzluğu çoğaltan eylemleri ise ahlaki bulmamak, evrensel yarar ilkesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Böylece birincileri doğru ya da iyi eylemler, ikincileri yanlış ya da kötü eylemler olarak ifade etmek çok doğal bir sonuç olmaktadır. Şu hâlde genel yarar ilkesi seçtiğimiz eylem ve davranışlarımızın sonuçları en büyük sayıda insanın en büyük mutluluğunu ortaya koyabilmelidir. Ahlaksal iyi bundan başka bir şey değildir. Böylece Bentham’ın yararcılığı egoistik-bencil yararcılık olmaktan çıkarak evrensel bir eylem yararcılığı haline gelmiş olmaktadır. Bir eylemin doğruluğu ya da yanlışlığı, bu eylemin ortaya çıkardığı sonuçların ne kadar çok insana yarar, mutluluk veya iyilik getirdiği ya da mutsuzluk veya kötülük getirdiği ile ölçülür. Ortaya konan eylem insanlığa ne kadar çok yarar bir başka deyişle mutluluk sağlıyorsa o kadar iyidir. Buradaki bütün sorun hangi eylemlerin ötekilere göre, en büyük sayıdaki insanlar için en büyük mutluluğu sağlayacak kapasitede olduğunu görebilmek ve buna göre en uygun eylemi seçebilmektir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham’ın yasama yöntemi her şeyden önce eylemin verdiği zararı ölçmek üzerine kuruludur. Bu zarar eylem nedeniyle sonuç olarak ortaya çıkan acı ya da kötülükten başka bir şey değildir. Kötüyü üreten eylemler konusunda insanların cesareti kırılmalıdır. Bentham yasa koyucunun dikkate alması gereken birincil ve ikincil kötülüklerden söz eder. Birincil kötülük, bir hırsızın, parasının kaybına yol açmasından dolayı kurbanına çektirdiği acıdır. İkincil kötülük ise başarılı bir hırsızlık, hırsızlığın kolay olduğunu telkin etmiş olur. Bu telkin kötüdür çünkü özel mülkiyete karşı saygıyı zayıflatır ve mülkiyet güvenliksiz hâle gelir. Yasa koyucu açısından, ikincil kötülük birincil kötülükten çoğunlukla daha önemli görülür çünkü hırsızlık konusu tekrar ele alınırsa, kurbanın somut kaybı, bir bütün olarak toplumdaki güvenlik ve istikrarın kaybından akla yatkın bir biçimde, daha küçük olabilir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham’a göre her çeşit ceza kendinde kötüdür çünkü acı ve üzüntü verir. Aynı zamanda tüm yasalar ortak nitelikleri olarak topluluğun toplam mutluluğunu arttırmalıdır. Eğer ceza yararcı bakış açısından doğrulanabilecekse gösterilebilmelidir ki ceza nedeniyle verilen acı, bir şekilde daha büyük bir acıyı önlemeli ya da ortadan kaldırmalıdır. Ceza bundan dolayı, haz ya da mutluluğun daha büyük bir toplamını sağlamada yararlı olmalıdır. Eğer onun etkisi halen topluluğun acısını daha da artırıyorsa hiçbir biçimde doğrulanamıyor ya da haklı çıkarılamıyor demektir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham’ın yasama yöntemi de eylemin verdiği zararı ölçmek üzerine kuruludur. Birincil kötülük, bir hırsızın, parasının kaybına yol açmasından dolayı kurbanına çektirdiği acıdır. İkincil kötülük ise, başarılı bir hırsızlık, hırsızlığın kolay olduğunu telkin etmiş olur. Bu telkin kötüdür, çünkü özel mülkiyete karşı saygıyı zayıflatır ve mülkiyet güvenliksiz hâle gelir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bentham dönemin aristokratlarının en çok sayıda insanın mutluluğunu gütmediklerini söyleyerek döneminin yasalarına yönelik etkili eleştiriler geliştirmiştir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Ütilitarianism adlı ünlü yazısında Mill, Bentham’ın açtığı yolda ilerleyerek, yarar ilkesini savunma işine girişir. Bu arada sıklıkla alıntılanan bir tanımını ve betimlemesini de verir. Ahlakın temel olarak yararlılığı ya da en büyük mutluluk ilkesini kabul eden bildirim, eylemlerin mutluluğu ilerletme ile orantılı olarak doğru, mutluluğun tersini ortaya çıkarma eğiliminde oldukça yanlış olduklarını savunur. Mutluluk ile haz, bir başka deyişle acının yokluğu imlenir, mutsuzlukla acı yani, hazdan yoksunluk imlenir. Mill öğretisine, Bentham’ın ele aldığı mutluluk ve haz gibi genel kavramlarla başlasa bile çok geçmeden ahlak görüşünde özellikle haz teriminin oynadığı rol bakımından yeni birtakım noktalara ulaşmıştır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Mill’in Bentham’a asıl eleştirisi hazların sadece nicelik bakımından ele alınmasının yeterli olmayacağı noktasındadır. Çünkü ona göre sadece bedensel doyumu sağlayan hazlar değil aynı zamanda ussal, entelektüel ve estetik hazlar da vardır. Üstelik bu hazlarla bedensel hazlar arasında nitelik farkı bulunduğunu söylemek doğru olur. Mill hazları nitelik bakımından ele alınca daha yüksek hazlar ve daha aşağı hazlar biçiminde ayrımlaştırma yapmak zorunda kaldı.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Mill’in bireyin kendini geliştirmesi düşüncesi yurttaş özgürlüğü ya da toplumsal özgürlük üzerine düşüncelerinde merkezî rol oynamaktadır. Yarar ilkesinden bağımsız bir şey olarak soyut hak kuramını yadsımada Hume ve Bentham’ı izlediği için Mill gerçekten de bireyin kendini özgür olarak geliştirebilmesi bakımından bir doğal haklar kuramına başvurmaz ama yararlılık ilkesinin, başkalarının aynı özgürlüğü kullanmalarına engel olmaması koşuluyla her insanın güç ve kapasitelerini kendi isteğine uygun olarak geliştirmesi bakımından özgür olması isteminde bulunduğunu dile getirir. Ona göre, bireysel kişiliğin özgürce gelişimi, insan mutluluğunun başta gelen ögelerinden biridir. Bireylerin özgürce gelişimi toplumu da geliştirir ve zenginleştirir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Mill’in genel savı uygar bir toplulukta bireye zor uygulamanın tek haklı gerekçesi başkalarına zararı engellemek dir. İster fiziksel ister ahlaksal olsun onun kendi iyiliği yeterli bir gerekçe değildir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?