Soru arşivi yükleniyor…
Sorular yükleniyor…
Sınav ve konu sorularıyla çalış. Cevabını kontrol et, zorlandığın soruları kaydet ve yeniden çöz.
209 sorunun metninde arama yapabilirsin.
Diğer 3 görselli soruları kendi sayfalarında çözebilirsin.
Kendi cevabını düşün, sonra yayımlanmış cevapla karşılaştır. Değerlendirmeyi sen yaparsın.
İlerleme yükleniyor…
Oyunun başında verilen ek bilgidir. Oyun başlamadan önceki olayların da seyircinin bilgisine sunulduğu, kişileri tanıtma yoluna gidildiği, oyunun teması hakkında bilgi verildiği bölüm olarak görülür. Özellikle Antik döneme ait oyunlar- da bir ön konuşma ile tanıtma gerçekleşir. Bu bölümde oyunun yeri, zamanı, mekânı, oyun kişileri gibi konularda bilgi verilir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Deneme sözcüğü Fransızca “essai”den gelir. Bu başlık altında yer alan metinlerin birbirlerinden farklı biçimsel ve tematik özellikler göstermeleri nedeniyle deneme tanımlanması en güç edebî türlerden birisidir. Adını ve kesin biçimini 16. yüzyılın ikinci yarısında Montaigne’in Denemeler (1580) adlı eserinden sonra alır. Deneme âdeta özgür düşüncenin savunulduğu, kalıplaşmış düşüncelere karşı çıkılan bir dönemde yazının da kendi özgürlüğünü ilan edişidir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Deneme, 18. ve 19. yüzyılda bir edebî tür olarak gelişmesini sürdürür, özellikleri ve tanımı netleşir. Tek bir konuya bağlı kalmayan, belirli bir plan üzerinden yazılmayan, kişisel görüş ve düşüncelerin delillerle ispat etme kaygısı duyulmadan, kesin hükümler verilmeden ortaya konulduğu bir edebî tür olarak tanımlanır. Zaman içinde biyografiler, anılar, gazete yazıları, eleştirel metinler (Sartre, M. Butor, Schopenhauer, Kierkegaard örnekleri), diyaloglar (Platon, Diderot örnekleri) gibi birbirinden çok farklı içerikleri olan metinler de bu başlık altında anılmaya başlar. Özellikle eleştiri, mektup ve hatırat gibi türlerde denemenin özellikleriyle karşılaşılır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
İnsan ve toplumu ilgilendiren her şey denemenin konusudur. Genelde birinci tekil şahıs kullanan yazar, bir konudan diğerine geçerek serbest bir tavır içinde yazar. Amacı öğretici olmak, okuru bilgilendirmek değildir. Bir sohbet havası içinde fikirlerini, hayat tecrübelerini paylaşan yazar, okura farklı bakış açıları kazandırmayı, okurun düşünce dünyasını geliştirmeyi hedefler. Akıcı bir üslupla yazılan denemeler okurun dilden haz almasını sağlama işlevini de yüklenirler. İnsanı merkeze alan ve onun hayatla ilişkisini ele alan bu metinler evrensel bir özellik taşırlar, zaman içinde değerlerini yitirmezler.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Türk edebiyatına “tecrübe-i kalemiye” adıyla giren deneme gazetelerle birlikte gelişir. Tercüman-ı Ahval’in (1860) yayın hayatına başlamasıyla gazete sütunlarında “Musâhabe” başlığı altında yer alan fıkra ya da sohbet olarak adlandırılan örneklerde denemenin özellikleri görülür. Türk edebiyatında deneme türünün ilk örnekleri olarak niteleyeceğimiz fıkra, sohbet gibi örnekler önce gazete sütunlarında yer alır, daha sonra kitap hâline getirilir. Dil, edebiyat, felsefe, kültürel, sosyal ve siyasi konular başta olmak üzere çeşitli konularda yazılan denemeler edebiyat tarihimizde zengin bir birikim oluşturmaktadır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Ahmet Rasim (1864-1932), köşe yazıları, sohbetleri, Gülüp Ağladıklarım (1926), Falaka (1927), Muharrir Bu Ya (1927) adlı denemeleri; Ruşen Eşref (1892-1959), Ayrılıklar (1923), Damla Damla (1929), Boğaziçi Yakından (1938), Atatürk’ü Özleyiş (1957), İstiklâl Yolunda (1960) gibi denemeleriyle türün örneklerini verirler.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Deneme, Türk edebiyatında asıl kimliğine “deneme ‘ben’in ülkesidir” diyen Nurullah Ataç’ın kaleminde kavuşur. Edebiyat dünyasına Ahmet Haşim hakkında yazdığı bir yazı ile Dergâh’ta başlayan Ataç’ın dil konusundaki tavrı onun dil devriminin öncüsü olarak anılmasına yol açar. Divan edebiyatı, halk ve Avrupa edebiyatlarına hâkimiyeti ile okurlarına sunduğu fikir çeşitliliği ve insanlığın ortak değer ve davranışlarını akıcı bir dille ifade etmesi denemelerinin belirgin özellikleridir. Dil ve edebiyata özel bir ilgi duyan yazar denemelerinde sadece denemeci değil; aynı zamanda bir eleştirmendir. Böylece eleştirel bir deneme anlayışı da metinlerine hâkim olur.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Yahya Kemal, Aziz İstanbul’da (1964) tarihî, coğrafi ve mimari özellikleriyle İstanbul’un farklı semtlerini tasvir eder. Deneme özeliği taşıyan bu yazılarında şehrin kültürel zenginliklerini, estetik bir duyuş, sağlam bir gözlem ve tarih bilgisiyle gelecek kuşaklara aktarır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Eleştiri, bir sanat ya da düşünce eserini belli estetik ölçütler çerçevesinde sistemli bir biçimde değerlendiren, ait olduğu toplumun sanat ve düşünce dünyası içindeki yerini belirleyen yazıdır. Bir edebî tür olmasının yanı sıra eleştiri, sanatçının yaratıcılığını tamamlayan bir olgu, bir zihin faaliyeti olarak da tanımlanır. Guy Michaud’ya göre eser, yaratılış sürecinde sayısız olasılığın kesişme noktasındadır. Estetik unsurları tamamlandıkça eser bu olasılıklar kavşağından özgün biçimine doğru yol alır. Doğumuna neden olan bir “kriz noktasından” onu tamamlayacak olan ikinci aşamaya, eleştiri aşamasına yönelir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Eleştiri/tenkit, Türkçede Fransızca “critique” kelimesinin karşılığı olarak kullanılır. Tanzimat’tan önce “ilm-i nakd”, Tanzimat’tan sonra Arapçada “nakd” kökünden gelen, “bir şeyin değerini vermek” anlamında kullanılan “intikad” ve “muâheze” gibi kelimelerle karşılanır. Tahir-ül Mevlevî’de ilm-i nakd; “nazmın kusurlarını bildiren ilimin adı” olarak açıklanır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Batı edebiyatında eleştiri; klasik, neoklasik, romantik ve modern tenkit olarak dört dönemde incelenebilir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Klasik eleştirinin tarihçesi ilk çağlara uzanır. Eski Yunan ve Latin dönemlerini kapsar ve sanatın tabiatın taklidi olduğu görüşü üzerine temellenir. Sanatın en belirgin özelliği insanı, tabiatı yani gerçekliği yansıtmasıdır. Eski Yunan’da etkileyici söz söyleyene sofist adı verilir. Sofistler söz sanatları ile güçlendirilmiş bir hitabet şeklinin etkili olduğunu savunurlar. Böylece sanatın etkisi üzerinde düşünülmeye başlanır. Bu ilk adımı Sokrates’in kelimelerin anlamı ve kavramlar üzerindeki dikkati izler. Diyalog kavramını geliştiren, tek seslilik ve tek düşünceye karşı çıkan Sokrates farklı düşüncelere ve kişiler arasında fikir alışverişine yönelerek “özgür yaratma” konusunda önemli bir gelişmeye neden olur. Ancak Tanrıların monolitik/tek sesli hükümlerine karşı insanları kışkırttığı gerekçesiyle idam edilir. Öğrencisi olan Platon onun diyaloglarını derler ve düşüncelerinin devam etmesini sağlar. Hakikat nedir sorusuna odaklanan Platon ilk kez “taklit” ifadesini kullanır. Yeryüzünde görünen her şeyin ideler âlemindeki varlıkların bir kopyası olduğu, sanat eserlerinin de onların kopyası olduğunu ve bu kopyaların asıllarına uygunlukları nispetinde güzel olduklarını söyler.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Orta Çağ’dan 18. yüzyıla kadar etkili olan eleştiri anlayışı neoklasik eleştiri başlığı altında değerlendirilebilir. Edebî eserin yapısını, okur izlenimlerinin prensiplerini dikkate alan bir eleştiri anlayışı gelişir. Aristo’nun sanat eserinin bütün olduğu görüşü, yerini eseri biçim ve içerik olarak inceleme eğilimine bırakır. Orta Çağ’da eleştiri alanında kayda değer bir gelişme görülmez. Hristiyanlıkla uyuşmayan görüşler yüzünden Orta Çağ’da Yunan ve Latin kültürü bir süre ihmal edilir. Rönesans ile Antik kültüre yönelen anlayış onları keşfeder ve yeniden yorumlamaya başlar. 16. yüzyılda Rabelais, çağdaşlarından farklı olarak gramerci yaklaşımdan uzaklaşıp metnin kendisine yönelmenin gerekli olduğunu öne sürer. Bu görüş “bir okumanın diğer okumaları gereksiz kılmayacağı” tezi ile gelişerek “çoğul okuma”nın yolunu açar. Umberto Eco’nun açık yapıt olarak adlandırdığı “metni ‘çoğul okuma’ ile okuyarak daha geniş bir çözümleme yapılabileceği” görüşüne kadar uzanır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
19. yüzyılda neoklasik eleştiri anlayışına karşı romantik eleştiri gelişir. Bu eleştiri anlayışı 1800’lü yıllarda Almanya’da Schlegel, İngiltere’de Coleridge ile başlar. Klasik-romantik tartışmaları döneme damgasını vurur. Victor Hugo’nun Cromwell ön sözü (1827) ve Hernani piyesi (1830) Fransa’daki romantik harekete ivme kazandıran edebî metinledir. Tıpkı romantik akım gibi romantik eleştiri de Avrupa edebiyatlarında birbirinden farklı gelişme evreleri gösterir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başından itibaren yeni eleştirel bakış açıları oluşur. Fransa’da Jules Lemaître (1853-1914), Anatole France (1814- 1924), Remy de Gourmont (1858-1915), André Gide (1869-1951) gibi isimlerin temsilcisi olduğu izlenimci (empresyonist) eleştirinin etkili olduğu ve diğer eleştirel bakış açıları ile zenginleşen bu dönem modern eleştiri dönemi olarak adlandırılabilir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Metinler arasılık kavramı temelini Mihail Bakhtin’in söyleşimcilik (dialogisme) kavramından alır. Metnin içinde farklı söylemlerin bulunduğunu, metnin başka metinlerle kurduğu ilişkinin yanı sıra tarihî ve toplumsal olgularla da etkileşim hâlinde olduğunu savunur. Bu tezi ile metni kendi içinde çözümlemeye çalışan Rus Biçimcileri ile çelişir. Bu görüşlerini Rabelais ve Dostoyevski’nin eserlerine uygular.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Eski edebiyatın edebî eleştiri bağlamında en önemli kaynağı tezkirelerdir. Tezkireler, devrin şairleri ile ilgili bilgi, yorum ve değerlendirmeler içerir. Aynı zamanda devrin edebiyat anlayışı ve değer sistemini de aktaran kaynaklarıdır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Tanzimat sonrası edebiyat eleştirisinde iki tavır dikkati çeker: 1-Divan edebiyatı adı verilen eski Türk edebiyatının bütünüyle reddi veya eleştirilmesi 2- Bu dönem edebiyatçılarının tanıyabildikleri kadar da olsa Batılı edebî örneklerle benzer yeni bir edebiyat kurulması hususundaki çabalar. 1860-1880 döneminde Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa ile Recaizade Ekrem ve Muallim Naci çeşitli konulardaki eleştirileri ile öne çıkarken bu dönemdeki sosyal faydaya yönelik edebiyat anlayışına paralel bir eleştiri anlayışı geliştirirler. Beşir Fuad ve Ahmet Midhat Efendi realizmi savunan, daha sistemli bir eleştiri anlayışı ortaya koyar.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Mektup, insanların birbirleriyle yazılı olarak haberleşmelerini sağlayan bir vasıtadır. Zaman içinde yazarının duygu ve düşüncelerini, bir konu hakkındaki görüşlerini aktaran bir edebî tür hâline gelir. Edebiyat ve fikir adamlarının çevreleri ile ilişkilerini, iç dünyalarını, sanat anlayışlarını samimi bir ifade ile dile getirdikleri özel mektupları edebiyat tarihi için değerli belgelerdir. Hatıratlar ve güncelere benzer özellikler taşıyan yer yer deneme tarzında da yazılan mektuplar edebiyat tarihine ışık tutan, sanatçıların eserlerini, şahsiyetlerini aydınlatan bilgiler içerirler.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Latin edebiyatında hicivden sonra en gelişmiş tür olarak nitelenir. Romalılar mektup türünde eski Yunan’dan daha güçlü örnekler verirler. Çeşitli nedenlerle şehirden uzakta olanlar merkez ile ilişkilerini mektuplar aracılığıyla sürdürürler. Politik, toplumsal düşünceleri ileten mektupların yanı sıra güzel bir üslupla kaleme alınmış özel mektuplara da rastlanır. Cicero’nun sayıları oldukça kabarık olan politik, toplumsal içerikli mektupları, Horatius’un toplum ile ilgili görüşlerini yansıttığı Mektuplar adlı eseri, Ovidius’un sürgünde yazdığı Karadeniz’den Mektuplar’ı edebî ve siyasal açıdan önem taşıyan Seneca’nın mektupları türün ilk gelişmiş örnekleri arasındadır. Mektup, Avrupa edebiyatlarında değişen sosyal ve kültürel koşullara bağlı olarak bir edebî tür ve anlatım tekniği olarak birbirinden farklı biçimlerde gelişir.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Bir edebî tür olarak mektupların en belirgin özelliği samimi ve yapmacıksız bir dille yazılmalarıdır. Her mektup yazarının şahsiyetini yansıtan bir belge olarak görülür. Aynı zamanda roman ve hikâyelerde beklenmedik bir anda olayın akışını değiştiren, entrikanın açıklanmasında bir yardımcı unsur olarak kullanılarak da özel bir işlev yüklenirler. Fransız trajedilerindeki “iç monolog”dan bilinç akışı tekniğine geçiş sürecinde iç monologların yerini alan bir anlatım tekniği olarak nitelenirler. Mektupların dikkati çeken bir diğer özelliği de kadın yazarlar tarafından “özel mektup” ve “anlatım tekniği olarak mektup” kapsamında ustalıkla kullanılmış ve zenginleştirilmiş olmalarıdır. Mektup, edebiyat dünyasında kadının “itiraf ve itiraz dili” olarak özel bir önem taşır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Genel olarak “yaşam yazını” olarak değerlendirilen anı, yaşamöyküsü, özyaşamöyküsü türündeki eserlerde ortak yan, “ben”den yola çıkarak yaşamı yazmaktır. Kendi yaşamını, anılarını ya da birinin yaşamını yazan kişi, kendini ya da yaşamını anlattığı kişiyi o kişi yapan ve diğerlerinden ayıran özellikleri ortaya koymayı ister. Buna kendi geçmişinden yola çıkarak bugüne dair tespitlerini ve geleceğe dair önerilerini paylaşma isteği, anlattıklarıyla onu okuyan veya dinleyenlere yararlı olabilme isteği de eklidir aslında. Böylece benden yola çıkarak sana ulaşmak ister yazar. Anı ve özyaşamöyküsü doğrudan ben üzerine kuruluyken yaşamöyküsü diğerinin yaşamını anlatmaya dayanır ama üçünde de amaç değişmez: Geçmişte kalmış anlar ve izlenimlerle bir yaşamı anlatmak.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Özyaşamöyküsü, bir kişinin kendi yaşamını kendisinin yazılı olarak anlatmasıdır. Bazen kendisine anlatılmış olaylardan yola çıkarak yaşamının hiç bilmediği başlangıcıyla birlikte bazen geriye dönüp anımsayabildiği ilk andan itibaren kendi yaşamını kendisi anlatan kişi, bu anlatıyı yine kendi istediği bir noktaya kadar getirir. Bu nokta kimi kez o kişinin eserini kaleme almaya başladığı/bitirdiği noktadır kimi kez yaşamının evlilik, ayrılık, emeklilik, büyük bir kayıp gibi belirli bir dönemecidir. Kendi yaşamını çoğunlukla “ben” diliyle anlatan kişi; onu bugünkü kişiye dönüştüren ve yaşamında yer tutan birçok olayı, duyguyu, kişiyi ve izleri aktarır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Türün kuramsal temellendirmesinde çok önemli bir yere sahip olunan Philippe Lejeune, özyaşamöyküsünü “Kendi deneyimleriyle ilgilenen gerçek bir kişi tarafından yazılmış, yazanın- kendi bireysel yaşamına, özellikle kendi kişisel gelişiminin hikâyesine odaklanan geçmişe dönük (retrospektif ) düzyazı anlatı” olarak tanımlamıştır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?
Odak noktaya bireysel yaşamı alan özyaşamöyküsünün anı, portre, günlük, deneme gibi diğer kişisel türlerle bağıntısı vardır ancak özyaşamöyküsünde bir kişiliğin oluşum süreci esastır. Özyaşamöykülerinde daha çok birinci kişi anlatımı (ben anlatı) benimsenir, ikinci (sen) veya üçüncü kişili (o) anlatıma çok az rastlanır. Birinci kişinin anlatımıyla yazılmış özyaşamöykülerindeki “ben”, hem konuşan kişiye hem de bir kimliğe işaret eder. Lejeune özyaşamöyküsünde yazar, anlatıcı ve başkişinin “aynı”lığına dikkat çeker ve “yazar”ın kimliğini ayrıştırmak için ciddi bir çaba sarf eder. Lejeune’e göre yazar, daha önce yayımlanmış metinlerde adı olan bir kişidir ve kitabın üzerindeki bu ad onun gerçekliğine işaret eder. Kapakta adı olan kişi (yazar), kitabın içindeki kurmaca kişi (karakter) ve bu kurmacanın aktarıcısı/tasarlayıcısı olan kişi (anlatıcı) aynıdır.
Cevabın yayımlanmış cevapla uyuştu mu?